Anoreksiya ve İyileşme

anoreksia_ve_iyileşme

Anoreksiya ve İyileşme

İyileşme Hedefi 1: Değişime Hazırlık, Güven İlişkisi ve Motivasyon

Anoreksiya ile mücadele eden biri için değişim süreci karmaşıktır. Bir yandan anoreksiyadan kurtulmak istemek bir yandan da kilo almaktan korkmak değişim sürecini zorlaştırabilir. Bu nedenle gerek ailenin gerek uzmanın bu iyileşme sürecine iyi bir hazırlık yapması, güven ilişkisinin kurulması, iyileşme için motivasyon yaratılması, işbirliği kurulması çok çok önemlidir. İyileşme süreci gerçek anlamda ancak bunlar kurulabildikten sonra başlar.

İyileşme Hedefi 2: Zarar Önleme ve Kilo Alımı

Anoreksiyadaki kilo kaybı çok kritiktir, çünkü ciddi fiziksel ve psikolojik zararlara sebep olur. Bunlardan bazıları şunlardır:

  • Açlık ve tokluk dürtüleri kaybolur, beslenme bu doğal refleksler ile düzenlenemez hale gelir.
  • Yetersiz beslenme yüzünden yemekle ilgili takıntılar başlar. Zihin sürekli yemekle meşgul olur ve bu detaycı ve takıntılı bir haldedir. Giderek işlevsellik bozulur.
  • Yetersiz beslenmeye bağlı olarak bedendeki temel fonksiyonlar zarar görür. Dolaşım sistemi, kalp, mide ve bağırsaklar, hormon ve elektrolitler, kemik, deri ve dişler ilk zarar gören ve yaşa bağlı olarak geri dönülemez hasara uğrayan fonksiyonlardır.
  • Kilo kaybı ile birlikte şişmanlama / kilo alma korkusu belirginleşir.
  • Yetersiz beslenme yüzünden beyin fonksiyonları yavaşlar. Rasyonel düşünme kapasitesi azalır. Problem çözme becerileri zayıflar. Zihinsel performans düşer.
  • Yorgunluk, huzursuzluk, uyku problemleri, çökkünlük, kaygı ve konsantrasyon problemleri gözükür.
  • Kendini kusturma ya da laksatif vb ilaç kullanımına bağlı olarak belli fiziksel sağlık problemleri çok daha belirgin hale gelir.

İyileşme sürecinin başlayabilmesi için öncelikle bu hasarların giderilmesi gerekir. Bu nedenle anoreksiyada iyileşme süreci öncelikle bir zarar önleme mantığı ile başlar. Bu yüzden kilo kaybını durdurmak ve normal kiloya ulaşmak öncelikli hedef olarak belirlenir.

İyileşmeden söz edebilmek için öncelikle kilonun tekrar ‘normal’ ve ‘sağlıklı’ sınırlara gelmesi gerekir. Bu sınır çoğunlukla Beden Kitle Endeksinin en az 19 olması şeklinde kabul edilir.

Kilo alımı ile birlikte yukarıda sayılan zararların önüne geçilmeye çalışılır. Böylece fiziksel ve zihinsel fonksiyonların tekrar normal işlevlerine dönmesine uğraşılır. Bu zaman isteyen bir süreçtir ve vakit kaybedilmemesi gerektiği için iyileşme sürecinin başından başlar.

Eğer fiziksel riskler çok ciddiyse hastaneye yatış söz konusu olabilir.

İyileşme Hedefi 3: Sağlıklı Beslenmeye Geçiş

Kilo alımını sağlayabilmek ve tekrar ‘sağlıklı’ bir yapıya ulaşabilmek için beslenme yeniden düzenlenir. Burası zorlu bir süreçtir. Öncelikli hedef düzenli beslenmeye geçiş yapabilmektir. 3 ana öğün ve 3 ara öğün gibi bir düzenli beslenme rutini oturtulmaya çalışılır. Düzenli beslenme; kıtlık mekanizmasını devreden çıkarmaya, yetersiz beslenmenin önüne geçmeye, açlık ve tokluk dürtüleri bozulduğu için yemeyi bu şekilde düzenlemeye yarar. Sağlıklı beslenmeye geçiş kolaydan zora doğru bir gidişat gösterir. Önce kişi için en kolay olandan başlanır ve giderek daha zor bulunan adımlar atılır. Sağlıklı beslenmeden kasıt, anoreksik zihnin katı kurallarına uygun ve kilo odaklı bir beslenmeden çıkıp, doğal dürtülerle düzenlenebilen, olumsuz duygulardan olabildiğince arınmış, esnek ve çeşitli bir beslenme rutinine geçiş yapabilmektir.

İyileşme Hedefi 4: Düşünceleri Anlama ve Değiştirme

Anoreksiada katı ve esneyemeyen bir düşünce yapısı görülebilir. Bu katı yapı hem kilo ve bedenle ilgili düşünceleri kapsar hem de kendini değerlendirirken görülür. Anoreksiayı devam ettiren düşünceleri bulmak ve anlamak, işlevsizliğini fark etmek ve bunları esnetmeye çalışmak önemlidir. Beslenme ve sağlıkla ilgili psiko-eğitim bu sürecin bir başka önemli kısmını oluşturur. Beslenme kurallarıyla ve kendini değerlendirme ile ilgili daha esnek ve daha işlevsel bir yapıya ulaşmak hedeflenir.

İyileşme Hedefi 5: Duyguları Anlama ve Baş etme

Anoreksia fiziksel olduğu kadar duygusal bir zorluktur. Bu nedenle duyguları anlamak ve onlarla nasıl baş edileceğini keşfetmek iyileşme sürecinin önemli bir kısmını oluşturur. Hangi duygunun ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığını, hangi duygunun ne gibi zorlanmaları tetiklediğini fark etmek, kilo ve beslenme ile aradaki bağları bulmak bakımından önemlidir. Anoreksiada sıklıkla depresyon ve kaygı gibi duygusal zorlanmalar da görülür. Bunlarla mücadele etmek de ek bir hedef olarak ele alınır.Anoreksia ile mücadele eden kişinin hayatındaki çeşitli stres faktörlerinin gözden geçirilmesi bu kısmın bir başka boyutudur. Stresle baş etme becerilerinin geliştirilmesi ve duygusal güçlenme anoreksia ile mücadelede kritiktir.

İyileşme Hedefi 6: Beden İmajı Çalışmaları

Bedenin nasıl algılandığı ve bu algının ne gibi zorluklar yarattığı anlaşılmaya çalışılır. Toplumsal etkiler ve medya etkisi, baskın söylem ve inançlar, kültürel baskılar ele alınır. Sağlıklı beden, sağlıklı kilo gibi kavramlar üzerinde durulur. Bedeni beğenmeme, bedenden memnuniyetsizlik gibi duygular anlaşılmaya çalışılır.

İyileşme Hedefi 7: İlişkiler

İlişkilerdeki zorluklar ve bunların beslenmeye etkileri üzerinde durulur. Kilonun kişiyi başkalarının gözünde nereye konumlandırdığı, bununla ilgili inanç ve duygular anlaşılmaya çalışılır. Çeşitli ilişkilerde yaşanan zorlukların kaynakları ya da tetikleyicileri, hem anoreksiayı anlamakta hem de onunla mücadele etmekte kritiktir. İlişkiler iyileşme sürecinde önemli rol oynar, çünkü anoreksia giderek sosyallikten izole olmayı ve yalnızlaşmayı doğurabilir. Bu sürecin iyi anlaşılması ve iyi yönetilmesi de oldukça önemlidir. İlişkiler boyutunun en önemli kısımlarından biri de anoreksia ile mücadele eden kişiye destek olacak kişilerin belirlenmesi ve gerekirse iyileşme sürecine dahil edilmesidir. Burada öncelikle aile, sonrasında da destek verebilecek çeşitli kişiler ile nasıl bir ilişki kurulacağı, bu destekten nasıl fayda sağlanacağı önemli konu başlıklarıdır.

İyileşme Hedefi 8: Kendilik Algısı

Bu kısımda kişinin kendini nasıl algıladığı, kendi ile ilgili olumlu olumsuz inançları, tekilleşmiş-sıkışmış hikayeleri ele alınır. Özgüvenin geliştirilmesi, kendilik inançlarının güçlenmesi, kendi ile ilgili algısının zenginleşmesi ve çeşitlenmesi hedeflenir. Anoreksia, mücadele etmesi oldukça zorlu ve önyargılarla dolu bir problemdir. Bu nedenle anoreksia ile mücadele eden kişinin anoreksiadan sıyrılabilmesi, kendini tekrar ‘kendi’ gibi algılayabilmesi, bu algıyı da zenginleştirebilmesi çok kritiktir.

İyileşme Hedefi 9: Değişimi Gözden Geçirmek

Yukarıda sayılanlar birbiri ile eş zamanlı ve içiçe geçmiş halde çalışıldığında ve anoreksia ile mücadelede iyi bir yol kat edildiğinde iyileşme sürecinde oldukça ilerlenmiş olur. Kilo alımının sağlıklı bir noktaya vardığı yerde kilo koruma hedefine geçiş yapılır. Bu noktada sağlıklı beslenme ile ilgili değişimler oturmuş, düşünce ve duygularla baş etme becerileri gelişmiş, bedeni kabul artmış, kendilik algısı zenginleşmiş, anoreksianın etkisi oldukça azalmış halde ise; kat edilen yol ve hayata geçirilen değişim gözden geçirilir. İşe yarayan ve yaramayan stratejiler, öğrenilenler, deneyimler, başarılar, beceriler gözden geçirilip değerlendirilir. Burası hem bir değerlendirme, hem bir kutlama, hem de bir geleceğe hazırlık aşamasıdır.

İyileşme Hedefi 10: Riskleri Önceden Fark etmek

Bundan sonraki süreçte ve geleceğe bakıldığında ne gibi riskler görülüyor, anoreksianın tekrar güçlenmesine neden olabilecek ne gibi zorlanmalar söz konusu olabilir, benzer süreçler yaşandığında ne gibi önlemler alınabilir bunları düşünmek ve fark etmek iyileşme sürecinin önemli bir kısmıdır. İyileşme sürecinin tamamlanmasıyla birlikte geleceğe yönelik riskleri değerlendirmek kritik bir aşamadır. Hayatın getirebileceği çeşitli güçlüklerle nasıl baş edileceği, benzer tetikleyiciler yaşandığında bunlarla nasıl başa çıkılacağı konuşulur ve planlanır.

İlgili Hizmetler
Yorum Yok

Bir Yorum Gönder